(16/01/2026 02:35 PM)FKaradağ Yazılan:  

Otomarsan ve Rusya: O 302 S V-8’in Unutulmaz Hikâyesi

1989 Türk Mercedes’leri Sahneye Çıkıyor: Rusya’da Şehirler arası Otobüslerinin Değişen Yüzü V8'di

90’ların başında Rusya’da şehirlerarası ve turist taşımacılığı ciddi bir krizin içindeydi. Ülkede artık güvenilir, modern ve konforlu yeni otobüs neredeyse yoktu.

Eski Sovyet üretimi LAZ otobüsleri zaten uzun süredir teknik olarak yetersizdi. Sürekli arıza yapıyor, yolculuklar sık sık yarım kalıyor, yolcular için konfor neredeyse hiç yoktu. Buna rağmen fabrika, yıllardır aynı 699 modelini üretmeye devam etti. Teknoloji yenilenmedi, tasarım değişmedi, çağın gerekleri dikkate alınmadı.

Ikarus ise başka bir sorundu. Kalite olarak LAZ’dan biraz daha iyi olmasına rağmen, otobüsler artık sadece dövizle satılıyordu ve fiyatları Rusya’daki işletmeler için ulaşılmaz hâle gelmişti. Yani pratikte Ikarus da çözüm olmaktan çıkmıştı.

Kısacası, ülkenin kendi içinde şehirlerarası taşımacılık için gerçek bir çözüm üretemediği çok açıktı.

Bu boşlukta piyasaya Avrupa’dan ikinci el otobüsler girmeye başladı. Halk arasında bunlara “Avrupa hurdası” deniyordu. En çok gelen model de Mercedes-Benz O303 oldu. Dayanıklıydı, rahattı ve hâlâ iş görüyordu. Evet, ikinci eldi ama mevcut seçeneklerle karşılaştırıldığında adeta kurtarıcı gibiydi.

Ama asıl büyük ve doğru adım, işte tam bu noktada Türkiye’den geldi.

Türkiye’den Gelen Kaliteli Çözüm: Otomarsan Mercedes-Benz

Sovyetler döneminde uluslararası gençlik turizminin en büyük kurumu olan Sputnik, bu durumu çok net gördü. Eski LAZ ve Ikarus’larla uluslararası turist taşınamayacağını biliyorlardı. Arıza riski yüksek, konfor düşük, imaj zayıftı.

Bu yüzden yönlerini Türkiye’ye, Mercedes-Benz lisansı ile üretim yapan Otomarsan fabrikasına çevirdiler.

Sputnik heyetleri Türkiye’ye geldi fabrikayı yerinde inceledi. Üretim kalitesi, montaj standartları, test süreçleri, yedek parça ve servis imkânları tek tek değerlendirildi. Sonuç çok netti:
Türkiye’de üretilen Mercedes-Benz otobüsler, Sovyet pazarındaki tüm alternatiflerden daha modern, daha güvenilir ve daha konforluydu.

1989 yılında yapılan anlaşmalarla Sputnik filosuna 85 adet sıfır kilometre Mercedes-Benz O302 S şehirler arası otobüs katıldı. Bunların 10 tanesi ise opsiyonlu lüks donanımlı idi. 42 koltuk, güçlü klima sistemi, buzdolabı, kahve makinesi, geniş bagaj bölmeleri… O dönemin şartlarında bu donanımlar o yıllarda üst düzeydi.

Ve önemli bir nokta daha:
Türkiye sadece otobüs satmadı.
Yedek parça, bakım ekipmanları, sürücü ve teknisyen eğitimi, hatta servis altyapısının kurulması da paketin içindeydi. Yani Otomarsan, taşımacılık için tam anlamıyla anahtar teslim bir çözüm sundu.

Türk otomotiv sanayisi, bu projeyle sadece otobüs satmadı;
aynı zamanda güven, kalite ve sürdürülebilirlik de sundu.

Ve bugün geriye dönüp bakıldığında, 90’ların başındaki o zor geçiş döneminde, Rusya’da modern turist taşımacılığının ayakta kalmasında Türkiye’de üretilen Mercedes-Benz Otomarsan otobüslerinin çok kritik bir rol oynadığı açıkça görülüyor.Neden mi? Türkiye'de iç pazardaki ikinci el otobüsler ilerleyen yıllarda ikinci el olarak Orta Avrupa ve Rusya,Türkistan coğrafyasına ikinci el oalrak satılmaya devam etti.

Fırat'ın makalesinin ardından, Rusya'nın önemli bir referans olduğunu ve ardından Doğu Bloku ülkelerindeki rejim değişimleriyle birlikte Avrupa pazarında da güçlü bir referans hâline geldiğini gösteriyor. 1980’lerin sonuna doğru Türkiye’den çıkan bir otobüs sessizce sınırları aşmıştı.

   

Aynı otobüs farklı ülkelerde farklı isimlerle satıldı: Rusya’da O302S, Mısır’da O302S, İsviçre’de O330; diğer Avrupa ve Orta Doğu pazarlarında ise O303 ve O330 olarak yer aldı. Son olarak Transfer ve Tourismo adıyla pazarda bulunmuş, üretimini ise O340 Tourismo’ya bırakmıştı.

1988’de Türk Mercedes’inin ilk ihracat partisi Sovyetler Birliği’ne ulaştı. Teslim edilen 45 adet O302S, turist taşımacılığı yapan prestijli kurumların garajlarına dağıtıldı. Rusların anlatımına göre o yıllarda, “Sovyet yollarının değişmez yüzü olan Ikarus’ların yanında O303 daha sessiz, daha konforlu ve daha ‘Batılı’ duruyordu.” Bunu gerçekten o dönem Doğu Karadeniz’de ve İstanbul’da bulunanlar, bavul ticareti için gelen Rus otobüs filolarında bizzat görmüştü.

Bu ilk araçların Orta Doğu’da Yemen, Mısır, Libya ve Irak’a yapılan ihracatlarının ardından ve Rusya sevkiyatlarından sonra Doğu Bloku ülkeleri de Mercedes-Benz Otomarsan imalatı otobüslere yönelmişti. Nitekim 1989’da üretilen O302T de bu sürecin başlıca modellerinden biriydi. Ancak Irak Savaşı ve alınan siparişler tabloyu bir miktar değiştirmişti.

   

Rusya ve Orta Doğu’nun ardından üçüncü hedef Polonya ve Macaristan gibi yakın pazar ülkeleri oldu. Otomarsan; Rusya, Türki Cumhuriyetler ve Arap Yarımadası’nın ardından yönünü batıya çevirmiş, Avrupa’nın kapısını ise önce Bulgaristan, ardından Polonya Varşova’daki devlet şirketi Orbis ile aralamıştı. 1990 yılında Varşova’ya küçük de olsa teslimatlar gerçekleştirilmişti.

   

Orta Avrupa pazarında O302S ve ayrıca O302T ile ihracatlar yapan Otomarsan için 1990’da Cenevre’de düzenlenen Omnibus-90 Fuarı, O303’ün Avrupa sahnesine çıkışı olmuştu. Mercedes-Benz, yeni O404’ün pahalı ve karmaşık yapısına karşılık Otomarsan üretimi bu modelin pazarda güçlü bir denge unsuru olacağını fark etmişti. Mannheim üretimiyle kıyaslandığında çok gösterişli değildi, iddialı sloganları da yoktu; ancak direksiyon başına geçen herkes neyle karşı karşıya olduğunu hemen anlıyordu. Son olarak Şampiyon Hersekli Filosu ve Altur Turizm’de gördüğümüz, bugün yeniden yollarda klasik olarak toplanan V8’ler ise ülkemize yapılan teslimatta satın alınmayınca geri dönmüştü.

Avrupa’daki müşteri ödemeyi yapmayınca araçlar tekrar Türkiye’ye getirilmiş ve Şampiyon Hersekli’ye satılmıştır. Ancak sosyal medyada da bahsedildiği gibi söz konusu ülke “Mısır” değildir.

Kısaca, 2008 yılında da bahsettiğimiz gibi bu araçlar Avrupa’ya satılmış, ihracat fazlası bir durum söz konusu olmadan oradan geri gelmiştir. İhracat araçlarında motor olarak 14.6 litre atmosferik OM442A kullanılmış, bunun yanında OM422 motorlu olanlar da bulunmaktadır. Ülke bilgisi ise bizde saklıdır; yakında fotoğraflarla birlikte yeniden nostaljik bir geçiş yapacağız.